И-мэйл:   Нууц үг: 
 
Эхилэл Алтаргана Мэдээ мэдээсэл Дуу хүгжэм, радио Видео Түрэлэй холбоо Зурагай сомог Номой hан Гэшүүн Shop Амин Тоонто  
Алтаргана - 2010 Улас түр Ниигэм Болбосорол Соёл Урлаг Амин Тоонто Тамир Эрэл Ћураг Түүхэ Нютагай үнэр Буряад зон
Урагшаа бүх дэлхийн монголчуудаа! Орон бүхний монголчууд нэгдэхтүн!    ::    Монголын тусгаар тогтнолын тэргүүн зэргийн зорилт нь бүх Монгол үндэстнийг нэгтгэж хүчирхэг Нармай Монгол улсыг байгуулах явдал мөн. Манай Монгол улс жинхэнэ утгаар тусгаар тогтнож хөгжье гэвэл бүх Монгол Туургатныг хамрах явдал.Ингэхийн тулд Дэлхийн Монголчуудын ариун голомт болсон Монгол улс нь бүх монголчуудыг өөртөө эдийн засаг, соёл, шашин, улс төрөөр үлгэрлэн дагуулах ёстой!!!     ::    
МЭДЭЭ МЭДЭЭСЭЛ
ГОМБОЖАБ ЦЫБИКОВ
2010-06-23 00:00:00
ГОМБОЖАБ ЦЫБИКОВ

Цэбэгэй Гомбожаб 1873 оной апрель ћарада Шэтын уездын Забайкалиин можын Урда-Ага нютагта тїрэћэн байгаа. "Эсэгэмни Агын степной дїїмын хїбдїїд угай Цэбэг Монтуев гэжэ нэрэтэй хїн байћан юм. Эдир наћандаа лама болохо хїсэлтэй ћэм. Зїгєєр бєє мїргэлдэ шїтэдэг байћан тїрэлхидни хорёо ћэн". Тиигээшье ћаань, монгол болон тїбэд бэшэгтэ єєрєє ћураћан байгаа. Энээнэйнгээ ашаар хожомоо зарим ниитын тушаалнуудта ћунгагдаа бэлэй.

1884 ондо Шэтэдэ гимназиин нээгдэхэдэ, Агын буряадууд энэ ћургуулида горитой хандиб їргєє ћэн ха. Гурбан хїбїїдэй тоодо Гомбожаб Цыбиков гимназида тїрїїлэн абтаа ћэн. "1893 ондо Шэтын гимнази тїрїїлэн дїїргэћэн буряад хїн болоо ћэм даа" гэжэ дурсан хєєрэдэг байгаа. Ћургуулияа мїнгэн медальтайгаар дїїргээ ћэн.

Ород хэлэ болон литература ћайнаар шудалћан хїбїїе Шэтын гимназиин багшанарай зїблэлэй зууршалгаар 1893 ондо Гомбожаб Цыбиков Томскын ехэ ћургуулиин медицинын факультедтэ ћурахаяа ороо бэлэй. Теэд тэрэ аргашан болохо абьяас шуналгїй байћан дээрэћээ уданшьегїй ехэ ћургуулияа орхихо баатай болоо ћэн.

1895 ондо Цыбиков Петербургын ехэ ћургуулиин зїїн зїгэй хэлэнїїдэй факультедэй хитад-монгол-манжуур таћагта ћурахаяа ороћон байгаа. Тїбэд медицинын мэргэжэлтэ П.А. Бадмаевай стипенди тэрээндэ їгтэдэг ћэн. Хойшодоо Їнэн алдартын шажанда орохые арсахадань, иимэ стипендићээ болюулагдаћан юм гэхэ. Тїрэл гаралайнгаа суглуулћан мїнгэ зєєреэр ћуралсалаа їргэлжэлїїлбэ. Оюутан ябахадаа, "Монголой тусхай саарћа дансанууд" гэћэн тућаламжа хэблїїлэн гаргуулаа ћэн. Оюутадта зорюулагдаћан энэ хїдэлмэринь ехэ ћонирхол їїсхэбэ.

Ородой мэдээжэ эрдэмтэд С.Ф. Ольденбург, Н.И. Веселовский, А.М. Позднеев болон бусад тэрээндэ зааћан байгаа. ехэ ћургуулияа дїїргэћэнэйнгээ ћїїлээр Гомбожаб Цыбиков тїрэл факультедћээ, Ородой географическа бїлгэмћєє бэеэ даагаад, Тїбэд орон руу аяншалха дурадхал абаа ћэн ха. Тїб Азяар аяншалћан ородой элитэ ехэ аяншалагшад Н.М. Пржевальский, Г.Н. Потанин, П.К. Козлов болон бусад айхабтар ехэ юумэ нээгээшье, шэнжэлээшье ћаа, Тїбэй Тїбэд, тэрэнэй ниислэл Ћаса хото хїрэжэ шадаагїй байгаа. Тэдэнэр Тїбэд ороной заха хїрэмсєєрєє, ћєєргєє тэхэрин бусаха баатай болодог ћэн. Н.М. Пржевальскиин удаан хїлеэћэн нангин їгэнїїд Гомбожаб Цыбиковэй шэхэндэ соностожо байћан юумэдэл їзэгдэхэ: "Ондоо, бїри зол хубитай аяншалагша Ази тїбидэ минии дїїргээгїй юумэ бэелїїлнэ бэзэ".

Агууехэ аяншалагшын їнинэй захяае, Ородой географическа бїлгэмэй даабариие Гомбожаб Цыбиковэй ямараар дїїргэћэниинь їргэн олониитэдэ мэдээжэ болонхой. 1899 оной ноябриин 25-ћаа 1902 оной апрелиин 27 болотор Тїбэд орон руу тэрэнэй аяншалга гайхамшагта їрэ дїнгїїдтэйгээр тїгэсєє ћэн. Эрдэмтэ-аяншалагшын элитэ ехэ баатаршалга, амжалта Ородой географическа бїлгэмэй їндэр дээдын хайра шагналаар – Н.М. Пржевальскиин медаль, мїнгэн шангаар тэмдэглэгдээ бэлэй. “Ћаса руу аяншалгын толотомо їрэ дїнгїїдэй тїлєє" гэћэн тусхай "Буддын шажанай мїргэлшэн Тїбэдэй нангин шїтєєнэй дэргэдэ" гэћэн номынь Совет засагай тїрїїшын жэлнїїдтэ хэблэгдэћэн байгаа, удаань хилын саана болон манай орондо дахинаа барлагдаћан юм. Энэ ном мїнєєшье олоной ћонирхол татадаг.

Г.Ц. Цыбиков ородой мэдээжэ зїїн зїг шэнжэлэгшэдэй тоодо оронхой. 1902 онћоо Владивостогой Зїїн зїгэй дээдэ ћургуулиин лектор болобо. 1906 онћоо энэ дээдэ ћургуулида монгол хэлэнэй профессорэй тушаал гїйсэдхэбэ. 1917 он болотор энэ дээдэ ћургуулида хїдэлєє. Эндэ хїдэлхэ їедєє тэрэ ном дээрээ хїдэлхэћєє гадна, Буддын шажанай гїн ухаанай "Лам-рим чэн-по" гэжэ судлалые монгол хэлэндэ оршуулћан, "Тїбэд хэлэ шудалхын тула тућаламжа" гаргуулћан байгаа. "И.А. Подгорбунскиин "Ород-монгол-буряад толи" гэћэн ном тухай ћанамжа" бэшээ ћэн. А.М. Позднеевэй "Монгол уран зохёолой тїїхэдэ лекци” гэћэн хїдэлмэриие Г.Ц. Цыбиков монгол хэлэндэ оршуулћан юм. "Монгол хэлэ бодотоор шудалхын тула тућаламжа" гэћэн Г.Ц. Цыбиковэй монгол хэлэнэй ном 1907, 1909, 1915 онуудта гурба дахин барлагдаа бэлэй. "Энэ номынь XIX болон XX зуун жэлнїїдэй элитэ ехэ монголшо эрдэмтэдэй зохёолнуудтай нэгэ зэргэдэ табигдаха ёћотой" гэжэ Б.Я. Владимирцов тэмдэглээ ћэн.

Владивостогћоо Г.Ц. Цыбиков хїршэ Хитад болон Монгол оронууд руу дїрбэ дахин аяншалга хэћэн юм. Тэрэ Монголдо, Буряадта, Тїбэдтэ буддын шажанай тїїхэ, їзэл сурталые гїнзэгыгєєр шэнжэлћэн юм. Г.Ц. Цыбиков "Забайкалиин буряад хасаг сэрэг" гэћэн тїїхэтэ очерк, "Монголой очерк", "Зїїн буряад-монголнуудай гал гуламтадаа шїтэлгэ", "Сагаалган", "Буряад-монголнуудай бєє мїргэл", "Монгол, Хитад худар хэгдэћэн аяншалганууд тухай замай тэмдэглэлнїїд" гэћэн тїїхын этнографиин зохёолнуудые бэшэћэн байгаа.

1917 ондо хубисхалай болоходо, Гомбожаб Цыбиков нютагаа бусажа ерээ ћэн. 1917-1930 онуудта тэрэ Буряад орондо (Агада, Улаан-Їдэдэ), Эрхїїдэ эрдэм ухаанай, багшын ажал ябуулћан байгаа. Тэрэ Буряадай эрдэмэй хороониие байгуулагшадай нэгэн, 1924-1928 онуудта тэрэ хорооной эрдэмэй секретарь, 1928-1930 онуудта Эрхїїгэй ехэ ћургуулиин профессор байћан юм.

Зїїн зїгые шэнжэлћэн элитэ ехэ эрдэмтэ, суута аяншалагша Гомбожаб Цыбиков 1930 ондо наћа баража, Урда-Ага нютагтаа хїдєєлїїлэгдээ ћэн.


"Буряад хэлэнэй сахим hураха бэшэг"-hээ  авааб.

Bookmark and Share
ХОЛБООТОЙ МЭДЭЭ
Д.Ган-Очир: Эрчүүдэд байдаг дурлалын бүх өвчин надад бий
  Яруу найрагч Д.Ган-Очир хэмээх энэ буриад цустай залууг Монголын яруу найргийн нэгэн үеийн төлөөлөл болон орж ирсэн тэр цагаас нь эхэлж таних юм. Тэрбээр аливаа юманд мэдрэмжтэй хийгээд ур ухааныг тааруулахдаа сүрхий. Орчин цагийн дууны яр...
2014-09-12 03:56:06 Дэлгэрэнгүй »»
Буриад эхнэрийн толгойн гоёл зарна
Буриад эхнэрийн толгойн гоёл (одоогийн Дорнод аймаг Дашбалбар сумын иргэн 1910 онд төрсөн Пушаал овогтой Пагам-д өвлөгдөж ирсэн) зарна. Утас: 88767082, 99781604  ...
2014-07-18 04:33:22 Дэлгэрэнгүй »»
БУРИАД ТУУЛЬС ДАХЬ ЗАН ҮЙЛИЙН УЛАМЖЛАЛ
Буриад зон эрт урьд цагаас эхлэн үлгэр туульсыг зохион хайлж, үеэс үед уламжлан иржээ. Буриад ардын туульс цаглашгүй арвин бөгөөд судалгааны хэрэглэгдэхүүн болон судлагдсаар эдүгээ зуу гаруй жил болжээ. Гэсэн хэдий боловч судалж амжаагүй зүйл а...
2014-03-13 02:28:09 Дэлгэрэнгүй »»
Жигжит Баясхаланов Буряад ороноо суурхуулна.
Үнгэрэгшэ жэлэй эсэстэ Москва хотодо буу зэмсэг бүтээдэг уран дархашадай “Арсенал” гэжэ  мүрысөөндэ буряад дархашанай бүтээл үндэр сэгнэлтэ абажа, түрүү һуури эзэлбэ. “Гал-уһан” гэжэ нэрэтэй үзэсхэлэнтэ гоё хутагые гүрэнэй алдар солото...
2014-01-10 05:38:46 Дэлгэрэнгүй »»
"Буряад арадай түүхэ домог ба нангин шүтөөнэй газарнууд"
"Нэн эртэ сагта монгол угсаатан Манжа ба Хитадай можоһоо, ехэ Монголой газарһааэхилээд Ойхон, Бархан, Байгал далай хүрэтэр нүүдэлтэй байһан юм", - гэжэ баргажан буряадуудай түүхэ домог соо профессор Ж.Сажинов бэшэһэн байдаг.  Н...
2013-12-10 07:55:55 Дэлгэрэнгүй »»
Сэтгэгдэл бичих
АНХААРУУЛГА: Та сэтгэгдэл үлдээхдээ ёс бус хэллэг үл ашиглан сайтын хэрэглэгчидийг хүндэтгэн
соёлтой оролцоно уу!


Зочдын сэтгэгдэлд toonto.mn сайт ямар нэгэн хариуцлага хүлээхгүй болохыг анхаарна уу.
Сэтгэгдэл Нийт (0)
Сэтгэгдэл бичигдээгүй байна.
   
Facebook
<
Хайх
Дуулагтий - Гэхэм гээвий
ВИДЕО
Оллоо ТВ - Нот-гү...
Бадамгарав - Алт...
Дуучин Д.Нямдава...
Нютаг уhанай дуу...
Буриад дуу. Нүгэ...
С.Жавхлан Хамаг ...
САНАЛ АСУУЛГА
Та сайтын аль сэдэвт нь илүү орох дуртай вэ?
Дуу хүгжэм, радио
Бүгд
Зурагай сомог
Видео
Мэдээ мэдээсэл
Номой hан, угай бэшэг
Хэлэлсүүлгэ