И-мэйл:   Нууц үг: 
 
Эхилэл Алтаргана Мэдээ мэдээсэл Дуу хүгжэм, радио Видео Түрэлэй холбоо Зурагай сомог Номой hан Гэшүүн Shop Амин Тоонто  
Алтаргана - 2010 Улас түр Ниигэм Болбосорол Соёл Урлаг Амин Тоонто Тамир Эрэл Ћураг Түүхэ Нютагай үнэр Буряад зон
Урагшаа бүх дэлхийн монголчуудаа! Орон бүхний монголчууд нэгдэхтүн!    ::    Монголын тусгаар тогтнолын тэргүүн зэргийн зорилт нь бүх Монгол үндэстнийг нэгтгэж хүчирхэг Нармай Монгол улсыг байгуулах явдал мөн. Манай Монгол улс жинхэнэ утгаар тусгаар тогтнож хөгжье гэвэл бүх Монгол Туургатныг хамрах явдал.Ингэхийн тулд Дэлхийн Монголчуудын ариун голомт болсон Монгол улс нь бүх монголчуудыг өөртөө эдийн засаг, соёл, шашин, улс төрөөр үлгэрлэн дагуулах ёстой!!!     ::    
МЭДЭЭ МЭДЭЭСЭЛ
"Буряад арадай түүхэ домог ба нангин шүтөөнэй газарнууд"
2013-12-10 07:55:55

"Нэн эртэ сагта монгол угсаатан Манжа ба Хитадай можоһоо, ехэ Монголой газарһааэхилээд Ойхон, Бархан, Байгал далай хүрэтэр нүүдэлтэй байһан юм", - гэжэ баргажан буряадуудай түүхэ домог соо профессор Ж.Сажинов бэшэһэн байдаг.
  Н
үүдэлшэ буряад-монгол арадай нютагжан һууһан газар хадаа Байгал далайһаа эхилээд монгол оронойүргэн уужам таланууд гээшэ. Манай арадай түүхэ домог, хуби заяа, уран зохёол шэнжэлэгшэд олон. Тэдэнэй тоодо үнгэрһэн байдалые бэе дээрээ мэдэрһэн хүнүүдэй нэгэн Сэнгиин Эрдэни-гуай. Монголой суута уран зохёолшо Сэнгийн Эрдэни "Хойто наһандаа уулзахабди" гэһэн зохёол соогоо эгээл нүүдэлшэ буряад-монголой 10 гаран онһоо эхилээд, 20-30-аад, 40-өөд оной ажабайдал хуби заяа, инаг дуран үнэншэмэгоёор эли тодоор бэшэнэ. С. Эрдэниин зохёол сооһоо нэгэ хэһэг абаад үзэе.
"...Буряадууд гээшэмнай баярлама, бахархама
һонинтой, уйдан гашуудама түүхэтэй зон юм. Тэдэнэй эхэ нютаг хаана бэлэй? Нэгэн түүхэлхэдээ, Түбэдэй Тэнгэри уулын эхитэй юм гэдэг, нүгөөдэнь түүхэлхэдээ, Байгал далайн Ойхон олтирогһоо гарбалтай юм гэнэ". Монголой мэдээжэ уран зохёолшо Сэнгийн Эрдэнын "Хойто наһандаа уулзахабди" гэһэн зохёол соо иигэжэ бэшээтэй.
"...Юрэд
өө эртын эртэ сагһаа Монгол туургатан гал гуламтаяа аһааһанһаа нааша хэдэн тээ бүлэг бүлэгөөрөөтаража,гүрэнэйнгөө ехэ үргөөгэй хаяа хатабшашиие түшэн һууна. Хун шубуун гарбалтай, хуһан модон сэргэтэй гэгдэһэн буряадууд... Тэрэ хун шубуун гарбалынь Хоридой мэргэн арба нэгэн хүбүүдэй, бүхы буряадуудай хамагай дээдэ эжы болоод, хожомынь уудам тэнгэриеэ һанан гуниглахадань, Хоридой хөөрхы зөөлэн сэдьхэлтэй байжа, хун шубуунайнь хубсаһые гаргажа угэһэн юм.       

Буряад зон гээшэ
гунигта абтахадаа:
Наян наяа набуулай,
Наян Набаа минуулай.
Байдан байдан байдуулай,
Байдал Ягаа минуулай.
Заян заяа заюулай,
3аян Набаамннуулай... гэжэ
 дуулалдадаг байгаа.
Энэ
 дуунай ямар удхатайень ойлгохонь хэсүү. Гэбэшье энээниие дуулаһан буряадуудай досоо нэгэ һайхан үльгэрэй орон зураглагдана. Ухаа ороһон сагһаа хойшо энэ дууе шэхэндээ шэбэнүүлһэээр, бөөлүүлһээр ябаад, тэрэ Байда Ягаа,3аян Набаа гэдэгынь буряадай эхэ нютаг, элдин дулаан уурал амисхалтай, адуунай хүлдэ үзэм няалдажа, нуур сөөрэмдэнь хун шубуун жэлэй дүрбэн уларилда шууяжа байдаг жаргалай орон гэһэн үльгэр дуулаһаар ябаһанаа хүгшэдэй хөөрөө шагнаһан байнаб...
Харин
Халхада нүүжэ ерэһэн буряадууд харшалагдахын зоболон тиитэрээ үзөөгүй. Халха нютаг захагүй уужам тула, нэгэдэхеэр, хашаагүй, хоёрдохёор Монгол-Оросой хилэшадархи энэ Дадал, Гурбан-Нуур болон Онон голой хойто бэеын аглаг сүлөөнютагтаэжэлшэнһууһан Хүбшын Жонон ванай харьяата харуул халханууд хариин гэжэ хабшаха оргодол аршалха зангүй, орос шэмээшэгшье байг, хитад наймаашадшье байг, эбтэй һайн байя, һууя гээд Халхын газарта багтаажа ядадаггүй байгаал даа."
Энэ
 романай хэһэг дурадханаб: "Нүүдэлэй ута замда тэдэ буряадуудай бодоогүй бодол байхагүй, хөөрэлдөөгүй хөөрэлдөөн байхагүй. Байгалай үмэнэхи орон нютагтань ямар зэбүүн саг хүрэжэ ерээ гээшэб! Иимэ хатуу шэрүүнүедэ хүн амитанай амар мэндэажаһуухаар аал? Тиимэһээ орогодол бодхуул боложо, газар уһаяа орхихо баатай болоо бшуу. Буряадууд эртэ урдынгаа эхэ нютаг Заяан Наваа тээшээ үеһөө үедэ тэгүүлдэг байһан табисууртай байһан юм. Теэд мүнөө нүүдэлээр ерэжэ түбхинэһэн Халхын үршөөл ехэтэ баян нютагынь үнөөхи саг үргэлжэ тэгүүлдэг Заян Наваа хэмээхэ орон болонол. Энэнь саглашагүй буян хэһэн бурхан шажанай орон болонол. Үни урда сагта бүхы монгол туургатаниие нэгэдүүлэн хамтаруулжа, хүсэ еэхтэ улас гүрэн тотоон мандуулһан асари ехэ эзэн богдо Чингис хаанай уул нютагта Онон, Хэрлэнэй уһа уугаа һаа, 
м
үнхын аршаан булагынь хүнэй урма зориг хэдыһ Энэ ороной үндэр заяае ехээр бадаруулждаг, ямар ута наһа, удаан жаргал үршөөдэг бэ!
Халхынхид буряадуудай уг удамаа залгажа,
 энхэ мүнхэ һуухын бэлгэ тэмдэг боложо, ураг саданай ёһоор угтан абаһан түүхэтэй. Тиигэжэ нүүдэлээр ерээшэд "төөрижэ ябаһаар түрэлөө олобо" гэһэнһээ удхатай, Чингис хаанай уул нютаг Онон, Балжын хүндыдэ ханата гэрэй бодхожо, гуламтада галаа аһааһаниинь бүришьеүльгэр мэтэ юм даа..."

Буряад- монголнуудай нангин шүтөөнэй газарнууд олон. Манай элинсэг хулинсаг тойроод байһан хада уулаяа, уһа мүрэндөөгамтайгаар хүндэлжэ шүтэжэ хандадаг гээшэ.

Бархан уула

   Бархан Уула хадаа Баргажанай аймагта оршодог. Энэ тахилгата хадада гансашье баргажан хурамхаанай зон шүтэдэг бэшэ бүхы буряад-монголнуудай тахилгата уула гэхэдэ болохо. Бархан Уулын эзэн Бархан Баабай гэлсэдэг.
Урдын т
үүхэ домог соо иигэжэ хэлэгдэдэг. Энэ баргажанай нютагта баргад угай Бархан гэжэ ехэ бүхэ барилдааша байһан юм. Багжагар бүдүүн томо бэетэй, хүсэ шадалынь хэлэшэгүй. Тэрэ сагта нүуүэлшэ монгол-буряад арадай дунда бүхэ барилдааагаар ехэмүрысөөнүнгэргэгдэдэг байгаа.
Нэгэтэ
 буряад арадуудай барилдаанай мүрысөөн болохо дүтэлбэ. Бүхы нютагаар ябажа, бүхэнуудые шэлэн абажа барилдаанда бэлдээн боложо байба ха. Бүдүүн багжагар Барханиие барилдахыень дурадхаба. Бархан бүхэ энэ барилдаанда хабаадахагүйб гэжэзүбшөлөө үгэбэгүй. Тиихэдэнь, барилдаа эмхидхэгшэд Барханиие архи-хорзоор хүндэлжэ, арга мэхэдэй оруулжа барилдуулха болгобо.
Барилдаха саг тулажа, з
үүн баруун тээһээ хүн зон сугларжа, амба сарта адли багжагар бухэнүүд бэеэ һорижо, барилдахаар бэлэн болон сугларна. Барилдааншье захалба. Хойно хойноһоо бүхэнүүдэй бар хүсэтэйнь илгаржа шалгаржа байба ха.
   Бархан бухын барилдаха саг тулажа, зоной д
үхэриг соо гараба. Бархан бүхэтэй барилдахаа монголһоо ерэһэн амбан сар шэнги баатар гаража ерэбэ. Барилдааншьеэхилжэ, ана мана тулалдаан болобо. Бархан бүхэ тулалдажа байһан баатарайнгаа хүлыень булга мушхажархиба. Тиихэдэнь монголнууд: - "Басаганаймнай хүлыень булга мушхажархиба" - гэлдэн халаг хухы табиба. Бархан бүхэ басаган хүнтэй барилдажа байһанаа ойлгобо.
Зай,   яаха  гээшэб,   Бархан   б
үхэ  эхэнэр  хүнтэй   барилдаад  хүлыень гэмтэйгээб гэжэойлгоходоо түргэн тэрьелхэ гэжэ бодобо. Тэрьелжэ өөрынгөөнютаг ерээд, үндэр томо хада дээрэ гараба. Монголой хаашуул олон түмэн сэрэгшэдые   хойноһоонь   эльгээжэ,   Барханиие   түргэн   барижа   асархыень захирба. Үндэр хада дээрэ гараад байһан Бархан бүхэ томо шулуунуудые абажа хойно хойноһоо мухарюулба. Монголой сэрэгшэд  энэ бүхые барижа ядахадаа юушье үгы бусаха баатай болобо. Тэрэ гэһэн сагһаа хойшо олон жэл үнгэрбэ. Бархан бүхэ үндэр хада дээрээ мүнхэрэн үлэбэ.һүүлдэнь хүхэ мүнхэтэнгэридэ дэгдэһэн юм гэлсэдэг. Бархан уулын эзэн болон мунхэрөөд, түрэл һайхан Баргажан нютагаа, бүхы буряад-монгол угсаатанаа   хаража хамгаалжа һуудаг гэлсэдэг. Иимэ буряад арадай нангин шүтөөнэй газарнууд олон.
Буряа
д арад хадаа хаанашье нютагжажа ажалша бэрхээрээ, нангин һайханаар байгаалидаа хандажа ябаһанаа мүнөөхүрэтэр дамжуулжа шадаа. Уг изагуураймнай шүтөөн, буряад хэлэн, түүхэ саашаа мартагдахагүй байха гэжэ найдабди.

Суурь Бодонгууд Онон.

Bookmark and Share
ХОЛБООТОЙ МЭДЭЭ
Д.Ган-Очир: Эрчүүдэд байдаг дурлалын бүх өвчин надад бий
  Яруу найрагч Д.Ган-Очир хэмээх энэ буриад цустай залууг Монголын яруу найргийн нэгэн үеийн төлөөлөл болон орж ирсэн тэр цагаас нь эхэлж таних юм. Тэрбээр аливаа юманд мэдрэмжтэй хийгээд ур ухааныг тааруулахдаа сүрхий. Орчин цагийн дууны яр...
2014-09-12 03:56:06 Дэлгэрэнгүй »»
Буриад эхнэрийн толгойн гоёл зарна
Буриад эхнэрийн толгойн гоёл (одоогийн Дорнод аймаг Дашбалбар сумын иргэн 1910 онд төрсөн Пушаал овогтой Пагам-д өвлөгдөж ирсэн) зарна. Утас: 88767082, 99781604  ...
2014-07-18 04:33:22 Дэлгэрэнгүй »»
БУРИАД ТУУЛЬС ДАХЬ ЗАН ҮЙЛИЙН УЛАМЖЛАЛ
Буриад зон эрт урьд цагаас эхлэн үлгэр туульсыг зохион хайлж, үеэс үед уламжлан иржээ. Буриад ардын туульс цаглашгүй арвин бөгөөд судалгааны хэрэглэгдэхүүн болон судлагдсаар эдүгээ зуу гаруй жил болжээ. Гэсэн хэдий боловч судалж амжаагүй зүйл а...
2014-03-13 02:28:09 Дэлгэрэнгүй »»
Жигжит Баясхаланов Буряад ороноо суурхуулна.
Үнгэрэгшэ жэлэй эсэстэ Москва хотодо буу зэмсэг бүтээдэг уран дархашадай “Арсенал” гэжэ  мүрысөөндэ буряад дархашанай бүтээл үндэр сэгнэлтэ абажа, түрүү һуури эзэлбэ. “Гал-уһан” гэжэ нэрэтэй үзэсхэлэнтэ гоё хутагые гүрэнэй алдар солото...
2014-01-10 05:38:46 Дэлгэрэнгүй »»
Дэлхийд данстай "Зэсийн эрэлчин", геологич,Сэлэнгийн буриадуудын төлөөлөл Тавангууд овгийн Дoндогийн Гарамжавын дурсамж тэмдэглэл.
Долдугаар ангид сурч байхаасаа л геологич болохыг мөрөөдсөн                                  Д.ГарамжавДондог овогтой Гарамжав миний бие нь албан ёсны баримт бичигт тус...
2012-11-08 11:34:09 Дэлгэрэнгүй »»
Сэтгэгдэл бичих
АНХААРУУЛГА: Та сэтгэгдэл үлдээхдээ ёс бус хэллэг үл ашиглан сайтын хэрэглэгчидийг хүндэтгэн
соёлтой оролцоно уу!


Зочдын сэтгэгдэлд toonto.mn сайт ямар нэгэн хариуцлага хүлээхгүй болохыг анхаарна уу.
Сэтгэгдэл Нийт (1)

Deprecated: Function split() is deprecated in /home/toonto/public_html/includes/classes/comment.php on line 38
solongo:
2014-07-26 11:00:29
Ашбагад, Худай, Хуасай овгийн талаар мэддэг зүйлсээсээ хуваалцаарай. Энэ овгийн хүмүүс байвал холбоо барина уу. Асууж сураглах зүйлс их байна. Энэ овгуудын Угийн бичиг нь байгаа хүн байна уу.
180.235.186.57
   
Facebook
<
Хайх
Дуулагтий - Гэхэм гээвий
ВИДЕО
Оллоо ТВ - Нот-гү...
Бадамгарав - Алт...
Дуучин Д.Нямдава...
Нютаг уhанай дуу...
Буриад дуу. Нүгэ...
С.Жавхлан Хамаг ...
САНАЛ АСУУЛГА
Та сайтын аль сэдэвт нь илүү орох дуртай вэ?
Дуу хүгжэм, радио
Бүгд
Зурагай сомог
Видео
Мэдээ мэдээсэл
Номой hан, угай бэшэг
Хэлэлсүүлгэ