И-мэйл:   Нууц үг: 
 
Эхилэл Мэдээ мэдээсэл Номой hан Дуу хүгжэм Угай бэшэг Видео Гэрэл зураг Гэшүүн Монгол гүрэнэй буряадай эмхинүүд Бизнес hанал Холбогдохо  
Алтаргана - 2010 Улас түр Ниигэм Болбосорол Соёл Урлаг Байгууллага Тамир Эрэл Ћураг Түүхэ Нютагай үнэр Буряад зон Бизнесс
Урагшаа бүх дэлхийн монголчуудаа! Орон бүхний монголчууд нэгдэхтүн!    ::    Монголын тусгаар тогтнолын тэргүүн зэргийн зорилт нь бүх Монгол үндэстнийг нэгтгэж хүчирхэг Нармай Монгол улсыг байгуулах явдал мөн. Манай Монгол улс жинхэнэ утгаар тусгаар тогтнож хөгжье гэвэл бүх Монгол Туургатныг хамрах явдал.Ингэхийн тулд Дэлхийн Монголчуудын ариун голомт болсон Монгол улс нь бүх монголчуудыг өөртөө эдийн засаг, соёл, шашин, улс төрөөр үлгэрлэн дагуулах ёстой!!!     ::    
МЭДЭЭ МЭДЭЭСЭЛ
НОМТОЕВ Цокто Номтоевич
2012-01-14 11:44:13
НОМТОЕВ Цокто Номтоевич

Дγрбэн зγгэй нγхэдтэй

Дγрѳѳ ниилэн ябаhан хγн

Эрын ехэ баялиг

Эдлээ гээшэ омогорхон

Д.З.Жалсараев

Манай буряад арадай дундаhаа тγрэл литературынгаа хγгжэлтэдэ асари ехэ хубитаяа оруулhан, уран γгын гайхамшагта шадабаритан, бэлигтэй уран зохёолшодой урган гараhаниинь мэдээжэ. Зохёолшо бγхэн ѳѳрын ажабайдалда харасатай, уран зохёолшын зосоохи сэдьхэлэйнь байдалые, абари зан тухайнь ойлгохоор.

Тиимэ дээрэhээ, эдэ гγн ухаатай, байгаалиин табисууртай ёhоор γгтэhэн бэлигэйнь бγтээлнγγдые бидэ багшанар, уншагшад хγрэтэр дамжуулха хэрэгтэ ѳѳрынгѳѳ шадаха соо туhа хγргэхэ ёhотойбди.

Ургажа яба уhан залуу γетэниие хγмγγжγγлгэдэ, творческо арга шадалаа, соёл культураяа хγгжѳѳхэ яба

далда, тγрэл арадайнгаа уран γгын баялиг, тγγхэтэ зам, ажабайдал гγнзэгыгѳѳр ойлгожо абалгада уран зохёолой γγргэ ехэ юм.

Υхибγγдые багаhаань хойшо уран зохёолнуудые буряад хэлэн дээрэ уншажа hургаха, уншаhан зохёолойнгоо удхыень зγбѳѳр ойлгожо, шγγмжэлэл хэжэ hургахын тула багша ѳѳрѳѳ эдэ зохёолнуудаа hайнаар мэдэхэ, γхибγγдтэ ойлгуулжа шадаха ёhотой. Тиихэдэ тγрэл хэлэндээ дурлаха, сэдьхэл тγрγγлхэ, буряад хэлэеэ хγгжѳѳхэ багшанарай нангин уялга гээшэ.

Хорёод оной хоёрдохи хахадта тγрγγшын hургуулинуудта hураhан, шэнэ ажабайдал бэхижγγлгын тγлѳѳ бγхыгѳѳрѳѳ оролдоhон залуу уран зохёолшод гараhан байна. Тэдэнэр хэд бэ гэб

эл: Д.Дашинимаев, Б.Базарон, Б.Абидуев, М.Саридак, А.Шадаев, Д.Хилтухин, Д.Мадасон, Ц.Номтоев, Ж.Балданжабон ба бусад байгаа. Эдэнэр литература уншаhан, газетэ болон журналнуудта шэнэ хубилалтанууд тухай очерк, статья бэшэhэн хγнγγд.

Уран γгын шадабаритан соо Цокто Номтоев Номтоев онсо hуури эзэлнэ.

цокто.jpg

Цокто Номтоевын хубид дайн 45 оной 5-р hарда дууhаагүй юм,

тэрэ баhа Дорно зүгтэ катюша ехэ буухай ахлагшаар тулалдаа

Эсэгэ ороноо хамгаалгын Агууехэ дайнай болон ажалай ветеран, Социалис Ажалай Герой, Россин Федерациин hургуулиин габьяата багша, Буряад Республикын арадай зохёолшо Цокто Номтоевич Номтоевой наhан соогоо хэhэн ажал, бγтээhэн хэрэг, ходолhон харгы гээшые хургаа даран тооложо, хэмжγγр барин хэмжэжэ болохогγй. Тγрэл арадаа гэгээрγγлхэ, болобосоруулха талаар тэрэнэй дγγргэhэн γγргэ ехэ юм. Υндэhэн буряад литературын урагшаа хγгжэхэ замда удха шанар ехэтэй байhан уран зохёолнуудынь олон. Эсэгэ ороноо хамгаалгын Агууехэ дайнай γедэ гаргаhан баатаршалгань сэгнэшэгγй.

Цокто Номтоевой уран hайханай зохёолнууд соо ажалай баатарнууд тухай, ажал хγдэлмэриин аша туhа тухай гγнзэгы удхатайгаар гарана. Тиимэhээ хγн бγхэн γнэн сэхээр, ехэ оролдостойгоор ажаллаха, хγдэлмэрилхэ ёhотой гэжэ hурагшад ухаан бодолоо гγйлгγγлжэ ойлгохо ёhотой бшуу. Тэдэнэр уран зохёолой ямар нэгэ герой ажалай баатаршалга гаргахадань, тэрээндэ дурлан, тэрээндэл адляар хожом хγдэлхэ тухай сэдьхэдэг, hанадаг болохо гэжэ hанамаар.

Υхибγγн балшар наhандань, γймѳѳтэй хубисхал боложо, хуушан ажабайдал hандаржа, шэнын hалхин шангаар γлеэгээд, хγнэй бодол hанаан урданайхидаал намдуухан, γбгэд хγгшэдэй γгэ сооhоо, урданай байдалай заншал сооhооо, эрдэм номой эрье сооhоо халижа шэнын тогтоолой, шэнэ бодолой, шэнэ hургаалай ёhоор эмхидхэгдэдэг болоhониинь мэдээжэ.

Орон соогоо боложо байhан хубилалтануудые hайшаажа, шэнын хэрэгтэ хаба шадалаа туршангаа тγрγγшынгээ зохёолнуудые бэшэжэ эхилээ бэлэй.

Тγрγγшынь туршалгануудай зондо hайшаагдахадань залуу хγбγγн зγрхэлжэ, ехэхэн зохёол бэшэжэ эхилээ. 1930 ондо hургуулиин олимпиадада ѳѳрынгѳѳ «Сагаалган» гэжэ пьесые дурадхаhаниинь, γндэр сэгнэлтэдэ хγртэжэ, тусхай ном болоод хэблэгдээ hэн.

Цокто Номтоев «Сагаалган» гэжэ найрые бурууда тоогоо бэшэ, харин энэ hайндэрые тэрэ γе сагай эрилтэ соо γнгэргэдэг болгоо hаа дуратай, арад зоной, залуушуулай наадан болгохо гэжэ hанаhан байгаа ёhотой, тиигээдшье, залуу γетэн заншалта hайндэрээнгээ наада мартангγй ябаhай гэжэ hанааандаа магад оруулаа. Автор «Сагаалган» соогоо шэнэ бодолой заатагγй илажа гарахадань дамжаггγй гэhэн бодол уншагшадта тγрγγлхэ зорилгоёо дγγргээ юм.

hургуулиин hурагша ябаhан эдир Цокто Номтоев γе сагайнгаа хγбγγн хадаа ондоогоор хубисхалые угтажа шадахагγй hэн тула, зохёохы замайнгаа эхиндэ «Сагаалган» гэжэ зγжэг бэшэhэниинь тон зγб. Бага наhанhаа хойшо хубисхалай уряануудые шагнажа, тэрэ γеын γзэл сурталай hургаал соо хγмγγжэhэн хγн, тэрэ γеын эрилтэнγγдые бэелγγлхэ байгаа ха юм. Тэрэ γеын хубилган шэнэдхэлгын темэ «Эрхээ эдлэбэ» гэhэн зγжэгтэнь γргэлжэлэн гγнзэгырѳѳ.

1934 онhоо хойшо уран зохёолшо γхибγγдтэ зорюулhан олон шγлэгγγдые, рассказуудые, туужануудые бэшэхэhээ гадна, hургуулида γзэхэ hуралсалай номуудые, хэшээлhээ гадуур уншаха номуудые гаргалсаhан байдаг.

Цокто Номтоевич буряад литература, хэлэ зааха хэшээлнγγдтэ таарама зохёолнуудые олоор бэшэhэн байдаг. Уран зохёолшын прозоор бэшэhэн рассказууд, туужанууд, «Тайгын мγрэн -Витим» гэжэ роман γхибγγдтэ зорюулагдаhан, залуу зондо hургаал зааhан удхатай юм.

Романай эхинhээ эсэс хγрэтэр Золто хγбγγнэй ябаhан ябадал, хэhэн хэрэгγγд тухай хэлэгдэнэ. Зохёолой эхиндэ «Гансаардалга» гэжэ бγлэг соо тайгада ажаhуудаг зоной хγндэ хγшэр ажабайдал, эдир Золтын эхэ эсэгэhээ γлѳѳд ой тайгаар зайжа ябаhан тухай бэшэнэ. Саашадаа Золто хγбγγнэй энэрхы сэдьхэлтэй зоной туhаар Багдамаа тосхон ерэжэ, долоон жэлэй hургуулида hураhан, энэ холын нютагта Совет засаг тогтоолгодо хубитаяа оруулhан тухай «Зоной дунда», «Эрдэмэй ялхитай харгыгаар» гэhэн бγлэгγγд соо бэшэгдэнэ. Золтын Ураалай техникум дγγргээд, эрхим ажалшадай нэгэн боложо тодорhон тухай «Холын хотодо», «Ажал»гэhэн бγлэгγγд хѳѳрэнэ. Эсэгэ ороноо хамгаалгын Агууехэ дайн эхилжэ, бγхы совет арадтай хамта Золто Хубитуевич Поповой хайшан гэжэ илалта шэрэлсэhые «Дайн» гэhэн бγлэг сооhоо мэдэжэ абанабди. Романай hγγлшын хуудаhануудта зуун жэлэй тγрγγ барилгада хабаадалсахаяа нютагаа бусаhан Золто Хубитуевич Поповай эрхим ажалтай уншагшад танилсана.

Дайнай тэдэ хγшэр хγндэ дγрбэн жэлдэ сэрэгшэдтэй хамта тэрэ шэрγγн шалгалтые дайшалхы морид гаралсаhан байха. «Морин эрдэни» гээд буряад арадай ехэл сэсэн, гγнзэгы удхатай γгэ бии. Манай тγрэл арад бγхы тγγхэ соогоо, энэ газар дээрэ мγндэлhэнhѳѳ хойшо моринтой холбоотой гээшэ ааб даа. hанаад γзэеэ. Урданай бγхы буряад дуунууд соо морин лэ тухай дуулагдадаг дууладагшье. Морин хγнэй γнэн нγхэр. Эсэгэ ороноо хамгаалгын Агууехэ дайнай дγлэн соогуур – сэрэгшэдтэй ябалсажа гараhан морин хγлэг тухай Цокто Номтоев бэшэнэ. Тγрγγшынь «Хγлэг» гэжэ туужа 1945 ондо бэшэгдэhэн. 1947 ондо ном боложо хэблэгдэhэн байна. Энэ ехэхэн зохёол хγнэй нγхэр хγлэг агтада табан хушуун адуу малай дээжэ – морин эрдэнидэ зорюулагдаhан байгаа. Монгол морид гээшэ эзэндээ ехэл γнэн сэхэ юм. Хаанашье, ямаршье хашаанда тэрээниие хаажархи даа, нэгэл арга олоод лэ, тэндэhээ мултаржа гараад, эжэлнγγдтээ заатагγй ерэhэн байха. Хатуу шэрγγн байлдаанууд соогуур дайсанай hомонhоо, минэ, снарядай, бомбын хэлтэрхэйhээ эзэнээ бэеэрээ ходол халхалhан шэнги байдаг бэлэй гэжэ бэшэнэ.

1988 ондо «Шагжын хула» гэжэ туужа соогоо агта хγлэгые магтан тγγрээн бэшэхэдээ, буряад хγнэй байhан сагта «сэргэдэнь морин уяатай» хγлеэжэ, холын аян замда мордохоор хэзээдэшье бэлэн байhыень зохёолнууд соо тон hайнаар бэшэгдэhэн дγрэнγγдэй дунда тусхай hуури эзэлнэ.

Ямаршье зохеолнуудые уншаад, шγγмжэлээд γзэхэдэ, буряад арадай хэр угhаа сахиhан hайн hайхан заншалнуудhаа, ёhо гуримуудhаа эхитэй. Цокто Номтоевич γхибγγдэй ухаан бодолые, сэдьхэлые имагтал арад зоной дγршэл шадабари, ёhо гурим, заншал, ажабайдал дээрэ γндэhэлжэ, хγгжѳѳн hургадаг байhаараа онсо илгардаг байhан юм. Иигэжэл Цокто Номтоевич арад зонойнгоо ажабайдалай дγй дγршэлые, ухаан бодолые, заншалые, гурим журамые таhалдуулангγй γхибγγдээ hургаха гэжэ оролдолго гаргадаг hэн.

Υльдэргын дунда hургуулиин даргаар эгсэ 25 жэлэй туршада (наhанайнгаа амаралтада гаратараа) хγдэлхэдѳѳ, hурагша бγхэниие тγрэлхи хэлэндэнь, тγрэл нютагтаа, нютагайнгаа зондо, ажал хγдэлмэридэ дуратай болгохын, γхибγγдэй сэдьхэл, ухаан бодолынь зγбѳѳр хγгжѳѳхын тула ямар ехэ γγсхэл, оролдолго гаргаhан байна. Тиимэ тула, багшанар, хэшээлнγγдтэй hанал бодолоо дγγрэнээр, гуримтайгаар хэлэхэ, урданай болон мγнѳѳ γеын ажабайдалтай холбоотойгоор харуулха, геройнуудай хэhэн γйлэ хэрэгγγдые, абари зан, γйлын хγгжэлтые зохёол сооhоо жэшээнγγдээр баримталха, бодомжолхо, согсолхо, уран гоёор хѳѳрэхэ, бэшэхэ дγршэл шадабаринуудые хγгжѳѳхэ, нарижуулха зорилгонуудаа эдэбхитэйгээр γргэлжэлγγлхэ . Тγрэл арадайнгаа ажабайдал, тγγхэ заншал, зан абари γзэжэ, уншажа байгаа зохёолнууд дээрэ γндэhэлэн, hайнаар ойлгуулха, ухаан сэдьхэлдэнь шэнгээхэ, манай ниитын уялга. Цокто Номтоевич Номтоевой хэлэhээр: - «Зоной дγнгѳѳгγй hаа, баатар болодоггγй, жолоо дγнгѳѳгγй hаа, жороо hурадаггγй». Эдэ хэлэhэн γгэнγγд гγнзэгы удха дотороо багтааhан, тон ехэ тураг хγнэй гγн сэдьхэлэйнь тайлбари мγн.

2010он.

Хэрэглэгдэhэн литература:

1.Байгал журнал 2006он. Апрель.

2.Дγхэриг 19.03. 1998он.

3.Буряад Υнэн 20.04. 1990он.

Bookmark and Share
ХОЛБООТОЙ МЭДЭЭ
ТООНТОЁО, ЭЖЫГЭЭ ХАЙРЛАЖА ЯБАГТЫ!
Бурханаhаа заяаhан бууса, буряадай гуламта нютагтаа, бултадаа hайнаар hуужа байнагты, улас, зонтной жаргалтай л, Улан-Үдэм гоёхон л байна. Арад зоной сагай hайнhаа ажа hууhан хүхэ мүнхэ сэлхир тэнгэри доро, багахандаа нюдөө нээжэ, балшар наhандаа аршаан уhаарнь ундалжа үдэhэн, байгши зонуудынь жаргалтай, байдал hайтай Монгол гүрэнэй Хэнтэй аймагай Дадал сомонhоо мэндэшэлнэб. Тооното нютагни, түмэн олонни, хуhан сэргэмни, хүлэглэhэн...
2017-04-17 09:23:46 Дэлгэрэнгүй »»
"АМИН ТООНТО" бүлгэмэй залуушууд 1га газар 2500 модо тариба. 2012 оной 10-н hарын 13-най үдэр.
"АМИН ТООНТО" бүлгэмэй залуушууд 1га газар 2500 модо тариба. 2012 оной 10-н hарын 13-най үдэр. (Монголой хамагай урда тээхи нараhан ойн хизаарые хамгаалаха ойжуулалт, Түб аймаг. Баянчандамани hомон)...
2012-10-27 04:13:32 Дэлгэрэнгүй »»
Амин Тоонто ТББ –ийн УЗ болон идэвхитэн гишүүдэд:
 2012 оны 10сарын 13ны өдрийг бүх нийтээр мод тарих өдөр болгон зарласантай холбогдуулан АминТоонто* ТББ-н зүгээс  Төв аймгийн Баянчандмань сумын нутагт мод тарих болсон тул явах боломжтой залуус холбоо барина уу! Утас 11-335588,  88207191 , 99091295...
2012-10-15 09:38:42 Дэлгэрэнгүй »»
Үлзытын Дондог
Үлзытын Дондог (1936-1972) Үлзытын Дондог 1936 ондо Бэсүүр аймагай Заган дабаанай үбэртэ, үндэр Хайрангын хормойдо оршодог Шэбэртэ тосхондо түрэһэн юм. 1956 ондо түрэл Шэбэртэ нютагтаа арбан жэлэй дунда һургуулияа дүүргээд, Москва хотын М. Горькиин нэрэмжэтэ уран зохёолой дээдэ һургуулида орожо, магтаалтайгаар түгэсхөө һэн. Үхибүүдтэ зорюулһан «Гуурһанай гурбан нюуса» гэһэн түрүүшын шүлэгэй түүбэриингөө 1957 ондо ниитэлэгдэһэнһээ хойшо, ...
2012-01-03 01:13:40 Дэлгэрэнгүй »»
Намрын явган аялал
Зорилго: Цэвэр агаар, нөхөрлөл, түүхийн дурсгалЧиглэл: Зайсан толгой - Богд хан уулын Бичигт, зурагт хад - Зайсан толгойШаардагдах зүйл: Аялахад тохиромжтой хувцас, хувийн хүнсХугацаа: 2011.09.17-ны 09:00 цагт. Зайсан толгой дахь "Танк"-тай хөшөөны хажууд цуглаад хөдөлнө. Холбоо барих утас: 99623199, 99160305, 99049986,Амин тоонто ТББ БОГД ХАН УУЛ Богд хан уул нь Монголын төдийгүй дэлхийн анхны дархан цаазат газруудын нэг юм. 1294 онд гаргас...
2011-09-16 11:07:17 Дэлгэрэнгүй »»
Сэтгэгдэл бичих
АНХААРУУЛГА: Та сэтгэгдэл үлдээхдээ ёс бус хэллэг үл ашиглан сайтын хэрэглэгчидийг хүндэтгэн
соёлтой оролцоно уу!


Зочдын сэтгэгдэлд toonto.mn сайт ямар нэгэн хариуцлага хүлээхгүй болохыг анхаарна уу.
Сэтгэгдэл Нийт (0)
Сэтгэгдэл бичигдээгүй байна.
   
Facebook
сурталчилгаа

286px × 140px

сурталчилгаа
Хайх
Дуулагтий - hанааб даа
ВИДЕО
Баян-Уул сумаас УТХХэрэгт хэл...
Дангинамни Дуушан Ч.Энхзул Б.Б...
Галттаймни буряад дуун Үгэнь Д...
Оллоо ТВ - Нот-гүй яриа - Д.До...
Дуучин Д.Нямдаваа - Миний бури...
Нютаг уhанай дуун.Дуучин : МУГ...
САНАЛ АСУУЛГА
Та сайтын аль сэдэвт нь илүү орох дуртай вэ?
Дуу хүгжэм, радио
Бүгд
Зурагай сомог
Видео
Мэдээ мэдээсэл
Номой hан, угай бэшэг
Хэлэлсүүлгэ
 
СҮҮЛИЙН СЭТГЭГДЭЛҮҮД
» Сайн байцгаана уу ёохор дууны үгийг бүтнээр нь хаанаас олж авах вэ хүүхэддээ цээжлүүлэх гэсэн юм аа
» Сайн байцгаана уу ёохор дууны үгийг бүтнээр нь хаанаас олж авах вэ хүүхэддээ цээжлүүлэх гэсэн юм аа
» Сайн байцгаана уу ? Монгол дахь Буриадай холбоо гэж хаана байдаг юм ? хэлж өгөөч
» Хадамд гарахаар зэхэж буй охид бүсгүйчүүд болон бүх насныханд...
Л. Намсрай гуайн буриад аялгуун...
» Ашбагад, Худай, Хуасай овгийн талаар мэддэг зүйлсээсээ хуваалцаарай. Энэ овгийн хүмүүс байвал холбоо...
» Uriyadain Donoin xuuged xuugduudei xuuged gej baidaghaa xolbogdiit minii xugshin ejiin duu ni bgaad ...
» 2014 onoi altargana naadamai bayrai mendiie xurgeneb
» Yahan goy yum geesheb,ushuu goy goy zuragnuudii oruulaaraigtii,Balbarai baga altarganai zurag ene te...
сурталчилгаа

286px × 140px